ရွယ္ယာဝယ္ဖို႔ ဘယ္ကစမလဲ (၄) Stock exchange {သား၀င့္ေက်ာ္}

 

မိမိ ရွယ္ယာ ဝယ္ယူလိုတဲ့ ကုမၸဏီက ိုအကဲျဖတ္ေလ့လာျခင္း ကို ဒီေဆာင္းပါး နဲ႕ အဆံုးသတ္ၾက ရေအာင္စို႔။

 

ရွယ္ယာ ဝယ္ဖို႔ ဒီေလာက္ေတာင္ အကဲျဖတ္ဖို႔ လိုသလားကြာ ဆိုၿပီးေမးမယ္ဆို ေမးေလာက္ပါတယ္။
မိမိ ဝယ္ယူ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမယ့္ ရွယ္ယာ အျမတ္ေသခ်ာဖို႔ ဒီေလာက္ေတာ့ စိတ္ရွည္ရမွာေပါ့။
 

 

လက္က်န္ ရွင္းတမ္း နဲ႕ အရံႈးအျမတ္ ရွင္းတမ္းက အခ်ိဳးေတြ အျပင္ ေနာက္ထပ္မံေလ့လာ ရမယ့္ အခ်ိဳးေတြလည္း ရွိပါေသးတယ္။

ပထမ အခ်ိဳး က အျမတ္ေဝစု ထုတ္ေပး အခ်ိဳး (Pay out ratio) ပါ။
ကုမၸဏီေတြ ဟာ သူတို႔ရဲ႕ အျမတ္ ဝင္ေငြ ထဲက တစ္စိတ္တစ္ပိုင္း ကို အျမတ္ေဝစ ုအျဖစ္ ေငြသားနဲ႕ထုတ္ေပး တတ္ၾကတယ္။ အဲ့ဒီလို ေငြသား နဲ႕ထုတ္ေပးလိုက္တဲ့ အျမတ္ေဝစု နဲ႕  အသားတင ္အျမတ္ ထဲက ဦးစား စေတာ့ရွယ္ယာ အျမတ္ကို ႏႈတ္ၿပီး က်န္ေငြ နဲ႕အခ်ိဳး ခ်တာပါ။

Pay out ratio = (Ordinary shares dividend) / (Net profit - Preferred dividend)

Payout ratio ၁၀% ရွိတဲ့ ကုမၸဏီ ဟာ တက္သစ္စ ကုမၸဏီျဖစ္နိုင္တယ္။ Pay out ratio ၅၀% အထက္ ရွိတဲ့ ကုမၸဏီ ကေတာ့ ေအာင္ျမင္ေနတဲ့ ကုမၸဏီ လို႔ သတ္မွတ္နိုင္တယ္။

ရွယ္ယာဝယ္ဖို႔ ဘယ္က စမလဲ (၃) ( Stock exchange) {သား၀င့္ေက်ာ္}

 ဒီတစ္ပတ္ လက္က်န ္ရွင္းတမ္း က်န္တစ္ပိုင္းေလး ဆက္ၿပီးေဆြးေႏြးၾကည့္ရေအာင္ေနာ္။
ကုမၸဏီ တစ္ခုရဲ႕ စုစုေပါင္း ရပိုင္ခြင့္မ်ား (total assets)နဲ႕ စုစုေပါင္း ေပးရန္ တာဝန္(Total Liabilities) တို႔ရဲ႕ျခားနားခ်က္ ဟာ အစုရွယ္ယာရွင္မ်ား ရဲ႕ ပိုင္ဆိုင္ခြင့္(Shareholder's equity) ျဖစ္ပါတယ္။

အစုရွယ္ယာရွင္မ်ား ၏ ပိုင္ဆိုင္ခြင့္(Shareholder's equity)

 ၁) ဦးစား စေတာ့ ရွယ္ယာ(Preferred stock share)
၂) သာမန္ (သို႔မဟုတ္) ဘံုစေတာ ့ရွယ္ယာ (Ordinary or Common stock shares)
၃) ျပန္သြင္း ရင္းႏွီးေငြ (Paid in capital )
၄) ခြဲေဝၿပီး အျမတ္ လက္က်န္(retained profit)
ဆိုၿပီးေလးမ်ိဳး ပါဝင္ပါတယ္။

စုစုေပါင္း ရင္းႏွွီီးျမွဳပ္ႏွံျခင္း (Total capitalization) ဆိုရင္ေတာ့
အစုရွယ္ယာရွင ္မ်ား ပိုင္ဆိုင္မႈ႕(Shareholder's equity) နဲ႕ ႏွစ္ရွည္ေပးရန္ တာဝန္ (Non-current Liabilities) ေပါင္းပါတယ္။

အဲ့ဒီ ကေန အခ်ိဳး ၃ ခု တြက္နိုင္ပါတယ္။
ပထမ - ေငြေခ်း စာခ်ဳပ္ အခ်ိဳး (Bond ratio) ေငြေခ်း စာခ်ဳပ္ တန္ဖိုး ကို စုစုေပါင္း ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံျခင္း (Total capitalization) နဲ႕စားတာ။
Bond ratio = (Bonds÷Total capitalization)×100

ရွယ္ယာဝယ္ဖို႔ ဘယ္ကစမလဲ (၂) - Stock exchange {သား၀င့္ေက်ာ္}

 

 

ၿပီးခဲ့တဲ့ ေဆာင္းပါးစဥ္ မွာ အစုရွယ္ယာ ဝယ္ယူလိုတဲ့ ကုမၸဏီ အေၾကာင္းကို ရွင္းျပရင္း စာရင္းကိုင္ အယူ အဆေတြကို အၾကမ္းဖ်င္းေျပာျပ ခဲ့ၿပီးၿပီ ။ ဒီစာစု မွာ ကုမၸဏီေတ ြရဲ႕ လက္က်န္ ရွင္းတမ္း အေၾကာင္းေလး ဆက္ၾကည့္ရေအာင္စို႕။

လက္က်န္ ရွင္းတမ္း ဆိုတာ ေန႔တစ္ေန႔မွာ ရွိတဲ့ လုပ္ငန္းမွာ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံ ထားတဲ့ ရင္းႏွီးေငြ တန္ဖိုး စုစုေပါင္း နဲ႕ အဲ့ဒီေငြေတြ နဲ႕ ဝယ္ယူ ပိုင္ဆိုင္ ထားတဲ့ ပိုင္ဆိုင ္ပစၥည္း အရပ္ရပ ္စုစုေပါင္း တူညီေၾကာင္း ရွင္းျပ ထားတဲ့ ရွင္းတမ္း တစ္ခုပါပဲ။

အဲ့ဒီ ရွင္းတမ္း ထဲမွာပါတဲ့ အေသးစိတ္ ကို ေအာက္မွာၾကည့္ရေအာင္..................

ပထမတစ္ပိုင္း အေနနဲ႕

ျမွဳပ္ႏွံထားေသာ ရင္းႏွီးေငြ (Capital employed) မွာ ပိုင္ဆိုင္ခြင့္ နဲ႕ ေခ်းေငြမ်ား ဆိုၿပီးပါတယ္။ပိုင္ဆိုင္ခြင့္(Equity)
---------------------------ရွယ္ယာရွင္မ်ား ၏ ရင္းႏွီးေငြ(Shareholder's Fund)
မခြဲေဝရေသးေသာ အျမတ္( Retained profit)
သီးသန္႕ရန္ပံုေငြမ်ား(Reserve)
ရွယ္ယာ အပိုေၾကး (Share premium)ေခ်းေငြမ်ား (Loams)
-----------------------------
ေၾကြးစာခ်ဳပ္(Debenture)
ႏွစ္ရွည္ေခ်းေငြ(Long-term loan)

ရွယ္ယာဝယ္ဖို႔ ဘယ္က စမလဲ Stock exchange {သား၀င့္ေက်ာ္}

 

ရွယ္ယာ ဝယ္ယူရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမယ့္ သူဟာ မိမိ ဝယ္ယူလိုတဲ့ ရွယ္ယာ ထုတ္ေဝေရာင္းခ်တဲ့ ကုမၸဏီရဲ႕အေျခ အေန ကို အကဲျဖတ္ဖို႔ လိုပါတယ္။ ေလ့လာတ ဲ့အခါ အဲဒီ ကုမၸဏီရဲ႕ ႏွစ္ဆံုး ဘ႑ာေရး ရွင္းတမ္းေတြက တဆင့္ ေလ့လာ အကဲျဖတ္ၾကရပါ့မယ္။

ဒီလိုဆိုျပန္ေတာ့ စေတာ့ေစ်းကြက ္(Stock exchange) မွာ စာရင္းဝင ္(listed) ထားတ ဲ့ကုမၸဏီေတြဟာ အမ်ားျပည္သူထံ သို႕ ၃လ တစ္ႀကိမ္ သို႔မဟုတ္ ၆လ တစ္ႀကိမ္ သို႔မဟုတ္ တစ္ႏွစ ္တစ္ႀကိမ္ ပြင့္လင္း ျမင္သာမႈ႕ ရွိေသာ ဘ႑ာေရး အစီရင္ခံစာ မ်ားကို သက္ဆိုင္၇ာ အက်ိဳးေဆာင္ လုပ္ငန္းမ်ားမွ တဆင့္ လည္းေကာင္း စီးပြားေရး စာေစာင္မ်ားမွ တဆင့္ လည္းေကာင္း အသိေပးထုတ္ျပန္ရပါမည္။

 

ဘ႑ာေရးရွင္းတမ္းဟု ဆိုရာဝယ္ ကုမၸဏီ ၏ ပံုရိပ္ အစစ္အမွန္ ကိုေဖၚျပနိုင္ေသာ အရံႈးအျမတ္ စာရင္း (Statement of profit and loss) ႏွင့္ လက္က်န္ ရွင္းတမ္း(Balance sheet or statement of financial position) တို႕ျဖစ္ပါသည္။

 

စာရင္းရွင္းတမ္း မ်ားကို ေလ့လာေသာအခါ ရွင္းတမ္းေအာက္ေျခ တြင္ ေရးသားေဖၚျပတဲ့ ရွင္းလင္းခ်က္ (note to the account) ကို ေလ့လာ ဖတ္ရႈ႕ရပါလိမ့္မည္။ သို႔မွသာ စာရင္းရွင္းတမ္းမွာ ေဖၚျပထားေသာ ကိန္းဂဏန္းမ်ား၏ အဓိပၸါယ္ ကို မွန္မွန ္ကန္ကန္ ေဖၚထုတ္နိုင္မည္ျဖစ္သည္။

ဘာေတြဝယ္လို႔ ဘာေတြေရာင္းမွာလဲ Stock exchange {သား၀င့္ေက်ာ္}

Stock exvhange စေတာ့ေစ်းကြက္မွာ ဝယ္ၾက ေရာင္းၾကမယ္ ဆိုေတာ့ ဘယ္လ ိုလဲ ဘာေတြလဲေပါ့
တကယ္ေတာ့ ေငြပိုေငြလွ်ံ ကို ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံၾကတာပါပဲ။ စီးပြားေရး ဖြံၿဖိဳးၿပီးနိုင္ငံေတြမွာေတာ့ ရင္းႏွီး ျမွဳပ္ႏွံနိုင္မည္႕ လုပ္ကြက္ မ်ားစြာ ရွိပါသည္။

အမ်ားႏွင့္ သက္ဆိုင္ေသာ၊ ေပးရန္ တာဝန္ ကန္႔သတ္ထားေသာ ကုမၸဏီ မ်ား၏ အစု ရွယ္ယာမ်ား(shares) ..ရွယ္ယာစုမ်ား (Stock) ကို ေရာင္းဝယ ္ဖလွယ္နိုင္ေသာ (Stock exchange).. ေငြေခ်း စာခ်ဳပ္ မ်ားကို ေရာင္းဝယ္ ဖလွယ္နိုင္ေသာ (Bond market) ...ကုန္ပစၥည္း မ်ားကို ႀကိဳေရာင္း ႀကိဳဝယ္ စာခ်ဳပ္မ်ား ဖလွယ္ေရာင္းဝယ္နိုင္ေသာ (Future market) ဆို၍ မ်ားစြာရွိပါသည္။

ယင္းတို႔ အနက္မွ က်ေနာ္တို႔နိုင္ငံမွာ စတင္ေနတဲ့ စေတာ့ေစ်းကြက္ (Stock exchange) အေၾကာင္း သိသမွ် ေဖါက္သည ္ခ်ၾကည့္ပါမည္။

စေတာ့ေစ်းကြက္တြင္ ေရာင္းခ်ေသာ ကုန္စည္မွာ အမ်ားႏွင့္ သက္ဆိုင္ေသာ၊ ေပးရန္ တာဝန္ကန္႔သတ ္ထားေသာ ကုမၸဏီ မ်ား၏ အစုရွယ္ယာ မ်ား ရွယ္ယာစ ုမ်ားျဖစ္သည္။

အစုရွယ္ယာမ်ား ဝယ္ယ ူရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံ ထားသူသည္ ထို အစုရွယ္ယာမ်ားကို ဝယ္ယူကိုင္ေဆာင္ ထားခ်ိန္ တြင္ ကုမၸဏီမွ ခြဲေဝေပးေသာ အျမတ္ေဝစုကို ႏွစ္စဥ္ ခံစားနိုင္ၿပီး အကယ္၍ ယင္း ကုမၸဏီ၏ အျမတ္ရ ရွိနိုင္စြမ္း အေျခအေန ေငြျဖစ္လြယ္မႈ႕အေျခအေန ပိုမ ိုတိုးတက္ေကာင္းမြန္ျခင္းေၾကာင့္ ယင္း ကုမၸဏီ၏ အစုရွယ္ယာမ်ား သည္ စေတာ့ေစ်းကြက္တြင္ ေစ်းတက ္လာပါက လက္ဝယ ္ကိုင္ေဆာင္ထားသူက မိမိ ဝယ္ယူထားေသာ အစုရွယ္ယာမ်ား ကို စေတာ့ေစ်းကြက ္တြင္ ၿပန္လည္ေရာင္းခ်ျခင္း ျဖင့္ အျမတ္ ရရွိနိုင ္ပါသည္။